KHÍ HƯ BẠCH ĐỚI
Khí hư bạch đới là một chứng bệnh hay gặp ở phụ nữ. Bệnh do
nhiều nguyên nhân ở nhiều tạng phủ, kinh mạch nhưng chúng đều gây ra chứng
trạng chung là ra khí hư nhiều, màu trắng, loãng hoặc đặc... Bệnh nặng có thể
kèm theo các triệu chứng toàn thân như: Người mệt mỏi, gầy sút kém ăn, lưng
đau, mỏi gối, suy kiệt...
Nguyên nhân Khí hư bạch đới
* Thấp nhiệt: Thấp và nhiệt xâm nhập vào cơ thể có thể lưu
chú ở các tạng phủ, khí huyết làm cho Nhâm và Đới mạch bị tổn thương hoặc do
thấp nội sinh từ bên trong cơ thể, cũng có thể thấp nhiệt tác động trực tếp đến
cơ quan sinh dục... Tất cả các yếu tố trên ảnh hưởng đến công năng vận hóa bình
thường của Nhâm và Đới làm cho khí hư ra nhiều mầu trắng đục, hơi vàng, mùi
hôi...
* Đàm thấp: Đàm được sinh ra do nhiều nguyên nhân có thể do
Tỳ hư, Phế hư, Thận dương hư... Kết hợp với cảm nhiễm thấp tà hoặc nội thấp
trên cơ thể người vốn có đàm thấp... Đàm và thấp hiệp lại bó quyện với nhau làm
bế tắc vận hành của các kinh mạch: Xung, Nhâm, Đốc, Đới làm cho khí hư ra
nhiều, màu trắng nhớt như đờm.
* Can khí uất kết: Can khí có nhiệm vụ sơ tiết điều đạt. Khi
tình chí bị uất ức lâu ngày làm cho can khí uất kết, hóa hỏa thiêu đốt chân âm,
can huyết cũng bị tiêu hao theo... Ảnh hưởng đến công năng vận hành khí cơ của
2 mạch: Nhâm và Đới mà khí hư ra nhiều, thất thường cả về số lượng và màu
sắc...
* Tỳ hư: tỳ chủ vận hóa thủy chấp, có nhiệm vụ thăng thanh
giáng trọc. Tỳ hư vận hóa kém, khí thanh dương không được thăng tác động đến
đới mạch làm cho khí hư ra nhiều, màu trắng trong...
* Thận hư:
+ Thận âm hư: Thận âm hư, thận thủy suy kiệt không chế ước
được hỏa làm cho mệnh môn hỏa bốc lên, tâm hỏa không giáng xuống... ảnh hưởng
tới bể huyết và mạch Xung, mạch Đới mà gây ra.
+ Thận dương hư: Thận dương hư lâu ngày làm cho phần dương
khí trong cơ thể bị suy giảm, ảnh hưởng đến các tạng phủ và Đốc mạch. Mà các
mạch Xung, Nhâm, Đốc, Đới có mối quan hệ khăng khít với nhau trong: Kinh, Đới,
Thai, Sản. Khi thận dương hư đới mạch suy thì khí hư ra nhiều, loãng dây dưa
không dứt.
Biện chứng luận trị Khí hư bạch đới
1. Khí hư bạch đới do Thấp nhiệt
* Triệu chứng lâm sàng:
khí hư bạch đới chất nhờn đục, tanh hôi,
màu trắng đục hơi vàng có khi như mủ, dính và hôi, ngứa trong âm hộ, ngực sườn
đầy tức, miệng đắng, họng khô, ăn uống kém, đau tức bụng dưới, tiểu tiện ngắn
và đỏ. Chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng bẩn. Mạch hư sác.
* Phương pháp điều trị: Thanh nhiệt, trừ thấp, chỉ đới.
* Bài thuốc: Chỉ đới thang gia giảm
Trư linh 12g
|
Phục linh 16g
|
Xa tiền 10g
|
Trạch tả 16g
|
Chi tử 12g
|
Trần bì 10g
|
Xích thược 16g
|
Đan bì 12g
|
Hoàng bá 12g
|
Ngưu tất 16g
|
|
|
* Cách bào chế: Ngưu tất tẩm rượu vi sao. Các vị trên +
1900ml nước sắc lọc bỏ bã lấy 250ml.
* Cách dùng: Uống ấm chia đều 4 lần trong ngày.
* Châm cứu: Đới mạch, Quan nguyên, Khí hải, Tam âm giao,
Bạch hoàn du, Giản sử, Khúc trì, Thủy phân.
2. Khí hư bạch đới do Đàm thấp
* Triệu chứng lâm sàng: Lượng
đới hạ rất nhiều giống như
đàm, người béo mập, tinh thần mệt mỏi, đầu nặng choáng váng, ngực tức, bực dọc,
bứt rứt. Đàm nhiều, hay lợm giọng buồn nôn, nôn ọe, bụng chướng, miệng nhạt có nhớt.
chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng, mạch huyền hoạt.
* Phương pháp điều trị: Kiện tỳ, hóa đàm, trừ thấp, chỉ đới.
* Bài thuốc: Lục quân tử thang gia giảm
Đẳng sâm 16g
|
Bạch truật 16g
|
Phục linh 12g
|
Chích thảo 10g
|
Khổ sâm 12g
|
Khiếm thực 16g
|
Trần bì 10g
|
Bán hạ 16g
|
* Cách bào chế: Bán hạ chế. Các vị trên cho vào 1900ml nước
sắc lọc bỏ bã lấy 250ml.
* Cách dùng: Uống ấm, chia đều ngày uống 4 lần.
* Châm cứu: Đới mạch, Quan nguyên, Khí hải, Tam âm giao,
Phong long, Túc tam lý, Thủy phân.
3. Khí hư bạch đới Can khí uất kết
* Triệu chứng lâm sàng: Bạch đới khi nhiều khi ít, tinh thần
không khoan khoái, chóng mặt, hồi hộp hoặc đau tức nhũ phòng, ngực tức sườn đau
hoặc ợ hơi, nôn mửa, ậm ọe, ăn ít, rêu lưỡi trắng nhớt. Mạch huyền hoạt.
* Phương pháp điều trị: Sơ can giải uất, kiện tỳ, chỉ đới.
* Bài thuốc: Tiêu dao thang
Đương quy 16g
|
Bạch thược 16g
|
Phục linh 12g
|
Bạch truật 16g
|
Sài hồ 16g
|
Bạc hà 12g
|
Cam thảo 8g
|
Sinh khương 10g
|
Đại táo 7 quả
|
|
|
|
* Cách bào chế: Bạch thược tẩm giấm sao, Đương quy tẩm rượu
vi sao. Các vị trên cho vào 1900ml nước sắc lọc bỏ bã lấy 250ml.
* Cách dùng: Uống ấm chia đều 4 lần trong ngày.
* Châm cứu: Đới mạch, hành gian, Quan nguyên, Khí hải, Tam
âm giao, Thái xung, Kỳ môn.
4. Khí hư bạch đới Tỳ hư
* Triệu chứng lâm sàng: Khí hư sắc trắng, nhiều, không có
mùi hôi, tay chân lạnh, đại tiện lỏng, tiểu tiện trong dài, hai chân phù. Chất
lưỡi bệu, rêu lưỡi trắng. Mạch hoãn nhược.
* Phương pháp điều trị: Kiện tỳ ích khí, thăng dương trừ
thấp.
* Bài thuốc: Hoàn đới thang
Bạch truật 16g
|
Nhân sâm 10g
|
Sơn dược 16g
|
Cam thảo 10g
|
Thương truật 14g
|
Sài hồ 12g
|
Bạch thược 16g
|
Kinh giới tuệ 16g
|
Trần bì 10g
|
Xa tiền tử 12g
|
|
|
* Cách bào chế: Kinh giới sao hắc, Thương truật tẩm nước gạo
sao. Các vị trên cho vào 1900ml nước sắc lọc bỏ bã lấy 250ml.
* Cách dùng: Uống ấm chia đều ngày uống 5 lần.
* Châm cứu: Đới mạch, Đản trung, khí hải, Tam âm giao, Tỳ
du, Ẩn bạch.
5. Khí hư bạch đới Thận hư
5.1. Thận dương hư
* Triệu chứng lâm sàng:
Khí hư nhiều, trắng loãng, ra liên
miên không dứt. Sắc mặt sạm tối, lưng đau, ù tai, sợ lạnh, tay chân lạnh, bụng
dưới cảm giác lạnh, tiểu tiện nhiều, ngũ canh tả, đại tiện phân nát. Chất lưỡi
bệu, rêu lưỡi trắng mỏng. Mạch trầm tế.
* Phương pháp điều trị: Ôn bổ thận dương, chỉ đới.
* Bài thuốc: Nội bổ hoàn gia giảm
Thỏ ty tử 16g
|
Hoàng kỳ 16g
|
Nhục quế
|
Hắc phụ tử 10g
|
Tử uyển 12g
|
Tang phiêu tiêu 16g
|
Nhục thung dung 16g
|
Ích trí nhân 10g
|
Lộc nhung 16g
|
|
|
|
* Cách bào chế: Nhục thung dung + Thỏ ty tử đồ hoặc hấp nhừ
nghiền tinh. Các vị còn lại sao giòn tán mịn trộn đều với Nhục thung dung và
Thỏ ty tử. Mật hoàn viên, sấy khô.
* Cách dùng: Ngày uống 40g chia đều 4 lần, uống với nước
chín.
* Châm cứu: + Châm bổ: Mệnh môn, Đới mạch, Khí hải, Tam âm
giao, Bạch hoàn du.
+ Cứu: Quan nguyên, Thạch môn.
5.2. Thận âm hư
* Triệu chứng lâm sàng: Bạch đới có thể nhiều hoặc ít, sắc
vàng hoặc đỏ hồng, hơi hôi, đầu choáng váng, ù tai, mệt mỏi, ngũ tâm phiền
nhiệt, mất ngủ nói mê, đại tiện táo. Chất lưỡi đỏ, ít rêu hoặc vàng bẩn. Mạch
tế sác.
* Phương pháp điều trị: Tư âm, ích thận, chỉ đới.
* Bài thuốc: Tri bá địa hoàng hoàn
Thục địa 40g
|
Sơn thù nhục 20g
|
Hoài sơn 20g
|
Phục linh 15g
|
Đan bì 15g
|
Trạch tả 15g
|
Tri mẫu 10g
|
Hoàng bá 10g
|
* Cách bào chế: Hoàng bá tẩm rượu vi sao, các vị sao giòn
tán mịn (trừ thục địa). Thục địa nghiền tinh trộn đều. Mật hoàn viên sấy khô.
* Cách dùng: Ngày uống 60g chia 4 lần.
* Châm cứu: Châm bổ: Quan nguyên, Huyết hải, Tam âm giao,
Bạch hoàn du, Đới mạch, Tỳ du.
